Του Κώστα Κουτή
Συντονιστή του Δικτύου του ΑΙΓΙΛΟΠΑ
ΚΙΒΩΤΟΣ , τεύχος 21 – Φεβρουάριος 2024
Όταν το 2004 ιδρύσαμε τον ΑΙΓΙΛΟΠΑ δεν φανταζόμασταν ότι φέτος θα γιορτάζαμε είκοσι, τουλάχιστον, χρόνια προσήλωσης σε δυο βασικούς στόχους : διατήρηση της γεωργικής βιοποικιλότητας και προώθηση- ενίσχυση της οικολογικής γεωργίας.
Στόχοι που εκθρέψαμε από τη δεκαετία του 90 δουλεύοντας με το Εργαστήρι Οικολογικής Πρακτικής Θεσσαλονίκης για δέκα χρόνια, μιας πρωτοπόρας οργάνωσης για τη βιοκαλλιέργεια στη Βόρεια Ελλάδα, που έπρεπε να συνεχιστούν αξιοποιώντας την εμπειρία και τις προτεραιότητες εκείνες της εποχής.
Σύντομο Ιστορικό
Μετά την οριστική παύση του Εργαστηρίου το 2000 η αφορμή δόθηκε έχοντας στα χέρια μας
Τα υλικά τα είχαμε, έμενε μια καλή νέα πρωτοβουλία και ένα σχέδιο- συνταγή που αρχίσαμε να το διαμορφώνουμε ήδη από το 2002 ώστε , ακόμη και χωρίς πόρους να καταφέρναμε να επικεντρωθούμε επιτυχώς σε ένα ξεκάθαρο στόχο : να αξιοποιήσουμε τις παραδοσιακές ποικιλίες και την πλούσια γεωργική κληρονομιά της χώρας προς την κατεύθυνση της οικολογικής γεωργίας. Όχι, απλά λοιπόν, να κάνουμε ένα δίκτυο διατήρησης σπόρων αλλά ένα νέο εργαστήρι (Δίκτυο για τη Βιοποικιλότητα και την Οικολογία στη Γεωργία, με σήμα το ταπεινό αλλά σπουδαίο αγριόχορτο ΑΙΓΙΛΟΠΑ, πρόγονο του σταριού) που να εργάζεται συστηματικά με το σπόρο για να βοηθήσει τους βιοκαλλιεργητές να κάνουν επιτυχημένη οικολογική γεωργία παράγοντας καλή ποιοτική τροφή. Στόχους που ακολουθήσαμε πιστά , παρόλες τις αντιξοότητες, όλα τα χρόνια που ακολούθησαν έως σήμερα, 20 χρόνια μετά.
Συνοπτικά οι κυριώτερες δράσεις – επιτεύγματα 20ετίας του ΑΙΓΙΛΟΠΑ:
α. Συστηματική συλλογή, επαναπατρισμός και διατήρηση τοπικών ποικιλιών σιτηρών, οσπρίων, κτηνοτροφικών ειδών, κηπευτικών και οπωροφόρων δέντρων και δημιουργία βάσης δεδομένων (1200 δείγματα κηπευτικών, 750 δείγματα σιτηρών, ψυχανθών κι αροτραίων, 200 παλιές ποικιλίες μήλα κι αχλάδια)
Δημιουργία κοινοτικών τραπεζών – συλλογών σε διάφορα μέρη της Ελλάδας (Θεσσαλία, Μακεδονία, Πελοπόννησο, νησιά και Κρήτη)
β. Μαζική σποροπαραγωγή και επαναεισαγωγή στην καλλιέργεια των παραδοσιακών σταριών Σκληρόπετρα , Ξυλόκαστρο , Λήμνος και πολλών άλλων ποικιλιών από διαφορετικά είδη (κηπευτικά φάβες, κριθάρι )
γ. Συστηματική μελέτη (ιστορική, αγροκομική, διατροφική) αξιολόγηση και επιλογή ( συμμετοχική οργανική βελτίωση) σιταριού μαλακού και σκληρού, μονόκοκκου, δίκκοκου και σπέλτα,) κοινού και γυμνού κριθαριού, τομάτας, πιπεριάς κλπ
δ. Διάθεση δωρεάν σπόρου και φυταρίων τοπικών ποικιλιών και σπόρων του δικτύου σε ερασιτέχνες και βιοκαλλιεργητές για δοκιμή και πειραματισμό. Διάθεση πειραματικού υλικού για πλήθος φοιτητικών πτυχιακών, μεταπτυχιακών και διδακτορικών διατριβών και για ερευνητικούς σκοπούς.
δ. Εγγραφή στον εθνικό καταλογο προς διατήρηση των παραδοσιακών ποικιλιών σταριού Καπλουτζάς (Μονόκοκκο), Σαρίτσαμ ( σκληρό) και πιπεριάς Μπαχόβου
ε. Ίδρυση και λειτουργία του θεσμού των σχολείων σπόρων σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, έκδοση τεχνικών εγχειριδίων, συγγραφή επιστημονικών και εκλαϊκευμένων άρθρων και δράσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης στο σπορο και τη βιολογική γεωργία
στ. Συνεργασίες με εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα (Πανεπιστήμια, Ινστιτούτα, Τράπεζα Γενετικού Υλικού στην Ελλάδα και το εξωτερικό στα πλαίσια ερευνητικών προγραμμάτων και κοινής δράσεις. Εκπαίδευση σε σχολεία και συνεργασία με περιβαλλοντικές οργανώσεις.
ζ. Συμμετοχή σε πανευρωπαϊκές οργανώσεις βιοποικιλότητας (SAVE, ECLLD, ) βιολογικής γεωργίας (IFOAM, ECOPB) και πρωτοβουλία ίδρυσης του Βαλκανικού δικτύου σπόρων
η. Πρωτοβουλίες, συμμετοχή και συνεργασίες σε κινηματικό επίπεδο με οργανώσεις και πρωτοβουλίες γεωργών, πολιτών για τα κοινά αγαθά, την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γεωργών, την ελευθερία του σπόρου, τον αγώνα ενάντια στα μεταλλαγμένα και τις διατλαντικές συμφωνίες, την ιδιωτικοποίηση του νερού και άλλες κινηματικές δράσεις.
θ. Παρεμβάσεις , συστάσεις και δράσεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο για ευνοϊκό νομικό πλαίσιο διατήρησης ποικιλιών, εμπορίας σπόρων, ενίσχυσης του βιολογικού σπόρου και εθνικής σποροπαραγωγής
ι. Υποστήριξη βιοκαλλιεργητών και προώθηση των προϊόντων από ποικιλίες και σπόρους του δικτύου (ιστοσελίδα aegilopslocalfood.gr)
κ. Διοργάνωση εκδηλώσεων, ημερίδων, συνεδρίων, ημέρες αγρού, ανταλλαγών σπόρων γαστρονομικές συναντήσεις με θέμα τις τοπικές ποικιλίες, τη διατροφή και το βιολογικό σπόρο. Συνεργασία με τοπικούς φορείς, γεωργούς, επαγγελματίες και πολίτες.
Να μερικοί σπουδαίοι σταθμοί τη οργάνωσης μέσα στα 20 χρόνια :
2002: ανεπίσημη σύσταση του ΑΙΓΙΛΟΠΑ με επιστημονική συμβουλευτική επιτροπή και ομάδα συνεργαζόμενων βιοκαλλιεργητών.
2003 : πρώτη γιορτή του παλιού σταριού (κτήμα Αντωνόπουλου, Φάρσαλα και συγκριτική αξιολόγηση παλαιών και νέων ποικιλιών σιταριού
2004: ίδρυση της μη κυβερνητικής οργάνωσης του ΑΙΓΙΛΟΠΑ με έδρα το Βόλο και Εστιακά σημεία σε Καστοριά και Κιλκίς , Σέρρες, Θεσσαλονίκη Έναρξη πολυετούς προγράμματος διατήρησης- αξιολόγησης σταριού με συνεργαζόμενους παραγωγούς. Πρόταση-σχέδιο για συστηματική διατήρηση παραδοσιακών ποικιλιών (όλων των ειδών) , συμμετοχική επιλογή και σποροπαραγωγή σε εθνική κλίμακα στα πλαίσια του κινήματος (Γιορτή Οικολογικής Γεωργίας, Βόλος)
2005: δεύτερη γιορτή του παλιού σταριού (Θεσσαλονίκη). Διατοπικές δοκιμές – πειράματα σταριού σε Κιλκίς, Θεσσαλονίκη , Λάρισα.
2007 : σποροπαραγωγή και επαναεισαγωγή στην καλλιέργεια των παραδοσιακών ποικιλιών Σκληρόπετρας και Ξυλόκαστρου στη Θεσσαλία και Βόρεια Ελλάδα. Προσπάθεια επαναεισαγωγής παραδοσιακών ποικιλιών σταριού της Κρήτης στην περιοχή Κισσάμου Χανίων
2009: γιορτή του παλιού σταριού στο Κιλκίς. Προσπάθεια μαζικής επαναεισαγωγής στην καλλιέργεια παραδοσιακών ποικιλιών σταριού του ΑΙΓΙΛΟΠΑ απο επαγγελματίες καλλιεργητές με υποστήριξη της Τράπεζας Γενετικού υλικού
2012: πρώτο Σχολείο Σπόρων στην Έδεσσα ,με τη συμμετοχή της Τράπεζας Γενετικού Υλικού και αρκετών σποροδικτύων από όλη την Ελλάδα
2014: σποροπαραγωγή και μαζική επαναεισαγωγή της ποικιλίας σκληρού σιταριού Λήμνος
2014: τριετής ερευνητική δραστηριότητα στους ντυμένους τύπους σιταριού και οργάνωση ανοικτής εκδήλωσης για τα 10 χρόνια του ΑΙΓΙΛΟΠΑ με θέμα : « Η ΖΕΑ και τα 100 πρόσωπά της» σε πειραματικό επιδεικτικό αγρό στο Βόλο για την έγκυρη επιστημονική τεκμηρίωση σχετικά με το θεμα της ΖΕΑΣ.
2016 : συνδιοργάνωση με την Ένωση Αγροτών Βιοκαλλιεργητών Βορείου Ελλάδας του 2ου Πανελληνίου Συνεδρίου Βιολογικής Γεωργίας και Κτηνοτροφίας στο Πετρίτσι Σερρών
2017: συμμετοχή στο τετραετές ερευνητικό έργο LIVESEED (Horizon 2020) για την ενίσχυση του βιολογικό σπόρου και της οργανικής βελτίωσης στην Ευρώπη. Πρωτοβουλίες και δράσεις σε εθνικό επίπεδο. Συντονισμός για τη δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου οργανικών βελτιωτών φρούτων
2019 : συμμετοχή στο Φορέα Διαχείρισης Κοινωνικής Τράπεζας Σπόρων της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και αποφασιστική συμβολή στη δημιουργία του καταστατικού (αρχές, λειτουργία) του φορέα
2021 : συμμετοχή στα ερευνητικά έργα οργανικής βελτίωσης φρούτων InnOBreed και βιολογικού σπόρου LIVESEEDING (Horizon EUROPE)
2002 : πρωτοβουλία δημιουργίας Βαλκανικού δικτύου σπόρων
2023 : δημιουργία βάσης δεδομένων της κοινοτικής τράπεζας σπόρων του ΑΙΓΙΛΟΠΑ
Ευχαριστούμε τα μέλη , συνεργάτες, δωρητές, εθελοντές και φίλους του δικτύου μας για την αμέριστη συμπαράστασή τους, τη συμμετοχή και υποστήριξή τους όλα αυτά τα χρόνια. Δίνουμε την υπόσχεση ότι συνεχίζουμε μαζί τους τον αγώνα για τα δικαιώματα των γεωργών στο σπόρο και των πολιτών για ποιοτική τροφή και ευ-ζωϊα και όχι μόνο επιβίωση.
