Στην Ελλάδα, μέχρι και τα μέσα του 20ού αιώνα ή μεταπολεμικά, ο συνδυασμός ενός ευνοϊκού φυσικού περιβάλλοντος και των γεωργικών πρακτικών αυτάρκειας οδήγησε στη διατήρηση ενός μεγάλου αριθμού παραδοσιακών ποικιλιών, καλά προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες.
Σε αυτές περιλαμβάνονται τόσο είδη που προήλθαν από την Ελλάδα ή διαφοροποιήθηκαν εδώ, όσο και είδη που εισήχθησαν στη χώρα αιώνες πριν και στη συνέχεια εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν στις τοπικές συνθήκες.
Μετά την Πράσινη Επανάσταση και την επικράτηση μιας γεωργίας που βασίζεται κυρίως στη χρήση χημικών εισροών και είναι προσανατολισμένη στη σύγχρονη αγορά, η Ελλάδα έχασε μεγάλο μέρος του καλλιεργούμενου γενετικού της υλικού.
Αυτό το υλικό αντικαταστάθηκε από σύγχρονες ποικιλίες, οι οποίες δημιουργήθηκαν από εθνικά ινστιτούτα γενετικής βελτίωσης ή εισήχθησαν κυρίως από το εξωτερικό. Η γενετική διάβρωση υπήρξε ιδιαίτερα έντονη και ραγδαία στα καλλιεργούμενα σιτηρά, καθώς και σε άλλες αροτραίες καλλιέργειες, όπως τα ψυχανθή, με αποτέλεσμα οι τοπικοί πληθυσμοί και ποικιλίες που καλλιεργούνται σήμερα να καλύπτουν μόλις το 1% της συνολικής καλλιεργούμενης έκτασης.
Μια ανάλογη τάση, αν και με 15-20 χρόνια καθυστέρηση σε σύγκριση με τα σιτηρά, έχει αρχίσει πλέον να διαφαίνεται και στις καλλιέργειες κηπευτικών, οσπρίων και ακόμη και οπωροφόρων.
Τα τελευταία χρόνια, οι τοπικές ποικιλίες εκτοπίζονται σταδιακά, όχι μόνο από τις καλλιέργειες, αλλά και από τις αυλές και τα μανάβικα. Μαζί τους χάνεται και πολύτιμη γνώση για τη χρήση και την καλλιέργειά τους, καθώς και η επίγνωση των γεωργών σχετικά με τη σημασία των τοπικών ποικιλιών και την αξία της επιλογής στον αγρό ως μέσου διατήρησης της γεωργικής βιοποικιλότητας και προσαρμογής στα νέα κλιματικά δεδομένα.
Παράλληλα, μειώνεται η πρόσβαση σε προϊόντα τοπικών ποικιλιών, τα οποία έχουν υψηλή διατροφική αξία και είναι προσαρμοσμένα στην παραδοσιακή γεωργία και τις χαμηλές εισροές.
Σήμερα, ο ΑΙΓΙΛΟΠΑΣ διατηρεί υπό τη μορφή κοινοτικών τραπεζών (συλλογών) σπόρων, σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας (Εστιακά Σημεία), έναν μεγάλο αριθμό δειγμάτων τοπικών, αβελτίωτων ποικιλιών, που περιλαμβάνουν σιτηρά, ψυχανθή, όσπρια, κηπευτικά, αρωματικά και οπωροφόρα.
Αυτές οι ποικιλίες, μαζί με τη γνώση και την εμπειρία καλλιέργειας και χρήσης τους, είναι διαθέσιμες στα μέλη και τις τοπικές κοινωνίες για δοκιμή, διατήρηση, παραγωγή, αξιοποίηση και εξέλιξη – τόσο για το παρόν όσο και για τις μελλοντικές γενιές.
Είναι οι σπόροι του γεωργού, της αυτάρκειας και της αυτοδιαχείρισης. Είναι οι σπόροι της Ελευθερίας!
Ενδεικτικά, κάποιες από τις ποικιλίες της συλλογής μας:
