Συμπληρώνονται φέτος 30 χρόνια από την διοργάνωση της 1ης Πανελλαδικής Γιορτής Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας στο Πάρκο της ΕΤ3, στη Θεσσαλονίκη. Ένας θεσμός που εμπνεύστηκε, μετά από επίσκεψη στην Ιταλία, ο δάσκαλος της Φυσικής Καλλιέργειας στην Ελλάδα Παναγιώτης Μανίκης και υλοποιήθηκε με επιτυχία το Σεπτέμβρη του 1994 καθώς και την επόμενη χρόνια (1995) στη Θεσσαλονίκη (και στην Αθήνα παράλληλα).
Την εποχή εκείνη το κίνημα της Οικολογικής Γεωργίας ήταν δυνατό (χάρη στον πρωτοπόρο Σύλλογο Οικολογικής Γεωργίας Ελλάδας) και δεν είχαν περάσει παρά ένα-δύο χρόνια (1992) από την εφαρμογή και καθιέρωση της Βιολογικής Γεωργίας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Οι πρώτοι βιοκαλλιεργητές αναζητούσαν, δίκαια, τη θέση και αναγνώρισή τους . Την πρώτη (και δεύτερη) γιορτή διοργάνωσαν το Εργαστήρι Οικολογικής Πρακτικής (1992-2000) μια πρωτοπόρα οργάνωση για τη βιοκαλλιέργεια της Θεσσαλονίκης που είχε μαζέψει γύρω του νέους επιστήμονες , πρωτοπόρους βιοκαλλιεργητές και οικολογικά ευαίσθητους πολίτες, ο Σύλλογος Οικολογικής Γεωργίας Ελλάδας (που ιδρύθηκε το 1985) και οι Φίλοι της Φυσικής Καλλιέργεια.
Η γιορτή είχε σκοπό – και πέτυχε- να κάνει γνωστούς όσους ασχολούνται με την Οικολογική γεωργία, στους ανθρώπους της πόλης και να δοκιμάσουν τα προϊόντα τους. Τα χειροτεχνήματα (εξ ου και Γιορτή Χειροτεχνίας) ήταν αυστηρώς των βιοκαλλιεργητών ως συμπληρωματική δραστηριότητα. Η γιορτή έκτοτε, ως θεσμός πανελλαδικός διοργανώθηκε για τουλάχιστον δυο δεκαετίες σε διαφορετικές, κάθε φορά, πόλεις σε όλη την Ελλάδα και πήρε, παράλληλα και τοπικό χαρακτήρα καθώς υιοθετήθηκε – και διοργανώνεται ακόμη- σε πολλά μέρη από τοπικούς φορείς και βιοκαλλιεργητές. Κύρια χαρακτηριστικά του θεσμού η αυτοοργάνωση και οι συνελεύσεις– που αυτοπαρουσιάζονταν οι νέο εισερχόμενοι βιοκαλλιεργητές (και μελισσοκόμοι ή κτηνοτρόφοι) , η συζήτηση επίκαιρων θεμάτων, τα πρακτικά εργαστήρια και η ενημέρωση, η παρουσία πιστοποιημένων και μη (αλλά αυτοελεγχόμενων από το θεσμό) καλλιεργητών, η συμμετοχή κινημάτων και ο εορταστικός οικολογικός χαρακτήρας.
Ο θεσμός της Πανελλήνιας Γιορτής ατόνησε σταδιακά (ώσπου σταμάτησε τελικά πριν μερικά χρόνια) καθώς το βάρος μετατοπίστηκε από το καθαρά βιοκαλλιεργητικό σε γενικότερο κινηματικό χαρακτήρα με παράλληλη ετεροβαρή ενίσχυση του αριθμού των χειροτεχνών, μεταποιητών, και μη καλλιεργητών. Η Πανελλαδική Γιορτή Οικολογικής Γεωργίας μετονομάστηκε σε Οικογιορτή καθώς μειώθηκε το ενδιαφέρον και η συμμετοχή των βιοκαλλιεργητών και κυρίως των επαγγελματιών (πρωτίστως νέων) που επικεντρώθηκαν στις λαϊκές αγορές, τις επιδοτήσεις και τον βιοπορισμό.
Έτσι, παρόλο που ο θεσμός αρχικά ήθελε (και πέτυχε, όντως) να ενισχύσει τους πρώτους βιοκαλλιεργητές επαγγελματικά, καταφέρνοντας να ανοίξει δρόμο στις βιολογικές λαϊκές αγορές σε κάθε πόλη και τη διακίνηση βιολογικών προϊόντων, ειδικά στη Βόρεια Ελλάδα, δεν είχε την αναγνώριση και την διαχρονική συμμετοχή των νέων επαγγελματιών βιοκαλλιεργητών. Διατηρούσε για χρόνια το πνεύμα του κινήματος της Οικολογικής Γεωργίας αλλά στην συνέχεια, αυτό, εξασθένισε και λόγω μετατόπισης του κεντρικού ενδιαφέροντος, οργανωτικά, σε λιγότερο βιοκαλλιεργητικά ζητήματα (παρότι καθιερώθηκε αναγκαίο να συζητούνται γενικότερα οικολογικά και άλλα ζητήματα) και λόγω αναζήτησης, στις συνελεύσεις, ολοένα και πιο σύνθετων κριτηρίων συμμετοχής και λήψης αποφάσεων.
Η γιορτή θα είχε πετύχει όλους τους στόχους της, τελικά, αν κατάφερνε, διαχρονικά, να εμπνεύσει στους βιοκαλλιεργητές (και νέους επαγγελματίες) το πνεύμα της αλληλεγγύης και της ομαδικότητας, στοιχεία που δεν κατακτήθηκαν ούτε από τους επαγγελματικούς φορείς σε πανελλαδικό επίπεδο στα 32 χρόνια Βιολογικής Γεωργίας. Απεναντίας, ο χώρος τους αλώθηκε από τους μεγάλους « παίκτες» της αγοράς (μεγαλοκαλλιεργητές, εταιρείες διακίνησης και εισαγωγής, σουπερμάρκετ), επικράτησαν οι έριδες και το ατομικό συμφέρον, η αγωνία του βιοπορισμού (χαμηλές τιμές, ανταγωνισμός, υψηλό κόστος παραγωγής και πιστοποίησης) και οι ίδιοι αφέθηκαν στην εγκατάλειψη και ατέρμονη γραφειοκρατεία (αν όχι και πόλεμο) από την πολιτεία, διαχρονικά. Οι προσπάθειες λειτουργίας Ομοσπονδίας δεν απέδωσαν.
Σήμερα, δυστυχώς, παρά την σταδιακή αύξηση των εκτάσεων ή του αριθμού των βιοκαλλιεργητών, πανευρωπαϊκά, αλλά και τον ευσεβή πόθο της ευρωπαϊκής πολιτικής για στόχο το 25% των εκτάσεων βιολογικά, η βιολογική (επίσημη πια εκδοχή της οικολογικής γεωργίας) δεν είναι στο επίκεντρο των εξελίξεων. Δεν της αναγνωρίζεται, έμπρακτα, η καθοριστική συμβολή στην διατροφική επάρκεια και ασφάλεια, στην αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος και στην ανθεκτικότητα των διατροφικών συστημάτων τοπικά ή παγκόσμια. Αντιμετωπίζεται με καχυποψία, υποκρισία και έχει να αντιμετωπίσει τη προσπάθεια ξεπλύματος πράσινου χρήματος από τη βιομηχανία που εκμεταλλεύεται τη ρητορική και τους όρους των κινημάτων (αγροοικολογία, αναγεννητική γεωργία,) και το δέλεαρ των σημερινών νέων γεωργών (επιδοτήσεις ΚΑΠ, γεωργία ακριβείας, γεωργία άνθρακα, φωτοβολταϊκά).
Οι καταναλωτές (μη παραγωγοί συμπολίτες μας) στα αστικά κέντρα, στριμωγμένοι από την οικονομική κρίση στρέφονται στη βιομηχανική, δήθεν φτηνή, διαφημιζόμενη, τροφή των σούπερ μάρκετ (πχ προϊόντα εισαγωγής, υδροπονίας) ενώ οι λαϊκές αγορές και οι αγορές των βιοκαλλιεργητών βάλλονται από παντού. Η πρόσφατη επιδημία COVID, εξάλλου, κατέδειξε πόσο ευάλωτοι είναι οι πολίτες χωρίς πρόσβαση σε καλής ποιότητας, τοπικά παραγόμενη τροφή. Από την άλλη, φυσικές καταστροφές λόγω αλλαγής των κλίματος (πλημμύρες, ξηρασία), ολιγωρίας του κράτους (πυρκαγιές) ή κερδοσκοπικής και μονοπωλιακής σκοπιμότητας επεμβάσεις στη φύση (ανεμογεννήτριες, εξορύξεις, φωτοβολταϊκά) στερούν ολοένα από τον μικρό (βιο)καλλιεργητή το στοιχειώδες δικαίωμα να επιλέξει τρόπο ζωής και βιοπορισμού και τον οδηγούν να εγκαταλείψει τη γη και τον τόπο του.
Τι θα μπορούσε να προταθεί, λοιπόν, ώστε να έχει η Οικολογική Γεωργία ξανά τη θέση σήμερα που της αρμόζει, όπως την οραματίσθηκαν οι πρώτοι βιοκαλλιεργητές και τι παρακαταθήκη έχει αφήσει η 1η Γιορτή Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας 30 χρόνια μετά;
Αναμφισβήτητα, κατά την άποψή μας, πρέπει (οι πολίτες συμπεριλαμβανόμενων των γεωργών) να ξαναεμπνευστούν και να σφυρηλατήσουν και πάλι το ιδεολογικό τους υπόβαθρο σε σχέση με την τροφή και την παραγωγή της. Οι βιοκαλλιεργητές είναι και πρέπει πάντα να μείνουν οι εγγυητές της υγείας των πολιτών και της επάρκειας της τροφής. Επιτελούν λειτούργημα και όχι επάγγελμα. Είναι ανάγκη να διεκδικήσουν και να υπηρετήσουν προσηλωμένα αυτό το ρόλο ώστε οι τοπικές κοινωνίες να τους σταθούν και να τους ενισχύουν. Μια καινούρια γενιά βιο-γεωργών πρέπει να δημιουργηθεί: ισχυρή ιδεολογικά, δυναμική και πετυχημένη επαγγελματικά. Στηρίζοντας, με αλληλεγγύη ο ένας το άλλο, διεκδικώντας τα δικαιώματα τους (στο χωράφι, στην αγορά, στις αποφάσεις). Αναβαθμισμένη καλλιεργητικά (βιολογικός σπόρος, νέες αγροοικολογικές και αναγεννητικές πρακτικές) και διαχειριστικά (συμμετοχική διαδικασία, συνεργατισμός, αυτοοργάνωση). Την ώρα που σήμερα μετατοπίζονται οι προσπάθειες από την υιοθέτηση, απλά, ενός μοντέλου γεωργίας στο να σώσουμε και να διατηρήσουμε τον γεωργό στο χωράφι του (πριν εγκαταλείψει και ο τελευταίος) πρέπει εμείς οι βιοκαλλιεργητές να δώσουμε τον καλύτερο εαυτό μας και να πρωτοπορήσουμε και πάλι.
Είναι ανάγκη να ενώσουμε όλες τις υπάρχουσες υγιείς δυνάμεις και να φέρουμε κοντά τους νέους. Να τους διδάξουμε τα λάθη, τις παραλείψεις αλλά και την συσσωρευμένη εμπειρία ή πρόοδο επιστημονικά και τεχνικά. Νέους γεωργούς αλλά και νέους επιστήμονες που διδάσκονται, ακόμη, πως η βιολογική γεωργία δεν έχει μέλλον και δεν μπορεί να θρέψει τον πλανήτη. Να τους διδάξουμε πως κάνουμε καλό σπόρο στο χωράφι από τις δικές μας ποικιλίες ή συνεργατικά. Πως χρησιμοποιούμε και πως επινοούμε τα εργαλεία/τεχνολογία που χρειαζόμαστε και όχι αυτά που θέλει η βιομηχανία να καταναλώσουμε. Να τους σταθούμε σε όλη τη διαδικασία, από το χωράφι μέχρι και τον πάγκο της λαϊκής. Να ενστερνιστούμε τις δικές τους προτεραιότητες, δεξιότητες και ανάγκες. Να τους κάνουμε, οι παλιοί, χώρο να δημιουργήσουν.
Στις πόλεις και στην αγορά ας είμαστε ενωμένοι και ας οργανώσουμε συνεργατικά τον κλάδο μας και όχι με ατομισμό, ανταγωνισμό, διασφαλίζοντας την ισότητα και εμπνέοντας τους πολίτες πελάτες μας. Πρέπει να κερδίζουμε και πάλι την εμπιστοσύνη τους ώστε να είναι στο πλευρό μας κι όταν διεκδικούμε τα δίκαιά μας και όταν έχουμε δυσκολίες στο χωράφι μας. Οι προκλήσεις είναι τεράστιες (οικολογικά, διατροφικά, οικονομικά, πολιτικά ) και πρέπει να χτίσουμε συμμαχίες και αγωνιστικό προφίλ για να διασφαλίσουμε τα κοινά αγαθά. Ας δημιουργήσουμε στη ζωή μας και πάλι προϋποθέσεις για Γιορτή Οικολογικής Γεωργίας όλο το χρόνο.
Απ’ την αρχή..
Ο ΑΙΓΙΛΟΠΑΣ, που φέτος κλείνει τα 20 χρόνια συνεχούς δράσης για την Οικολογική Γεωργία και το σπόρο, θα είναι πάντα εκεί και στο πλευρό των βιοκαλλιεργητών.
Κώστας Κουτής
Ιδρυτικό μέλος του Εργαστηρίου Οικολογικής Πρακτικής και του ΑΙΓΙΛΟΠΑ
Καστοριά, 7η Γιορτή Οικολογικής Γεωργίας και Χειροτεχνίας
Σεπτέμβρης 2024
